VASİYETNAMENİN İPTALİ DAVALARI VE TENKİS TALEPLERİ

VASİYETNAMENİN İPTALİ VE OLMAZSA TENKİSİ TALEPLİ DAVALAR (TERDİTLİ DAVA)

Miras bırakanın (murisin) vefatının ardından vasiyetnamenin açılmasıyla birlikte, mirasçılar arasında sıklıkla hukuki uyuşmazlıklar baş gösterir. Bir vasiyetname, ya hukuka ve kanuni usullere aykırı düzenlenmiştir ya da kanunun saklı paylı mirasçılara tanıdığı hakları ihlal etmektedir. Uygulamada ve yargı kararlarında, bu iki farklı duruma karşı en etkili hukuki yol "Vasiyetnamenin İptali, Bu Mümkün Olmazsa Tenkisi" şeklinde açılan terditli (kademeli) dava türüdür. Bu makalede; vasiyetnamenin iptali davasını, tenkis davası ile olan ilişkisini ve terditli dava açmanın püf noktalarını tüm detaylarıyla inceliyoruz.

1. Vasiyetnamenin İptali Davası Nedir?

Vasiyetnamenin iptali davası, geçerli bir biçimde kurulmamış veya kanunun aradığı geçerlilik şartlarını taşımayan bir ölüme bağlı tasarrufun, mahkeme kararıyla geçmişe etkili olarak tamamen veya kısmen ortadan kaldırılmasını sağlayan bir davadır.

Vasiyetnamenin İptal Sebepleri Neleri Kapsar? (TMK m. 557)

1. Ehliyetsizlik: Miras bırakanın vasiyetnameyi yaptığı sırada fiil ehliyetine (ayırt etme gücüne) sahip olmaması. (Örn: İleri derecede demans, alzheimer veya akıl hastalığı).

2. İrade Sakatlıkları: Vasiyetnamenin yanılma (hata), aldatma (hile), korkutma (ikrah) veya zorlama altında yapılmış olması.

3. Hukuka ve Ahlaka Aykırılık: Tasarrufun içeriğinin, bağlandığı koşulların veya yüklemelerin hukuka veya ahlaka aykırı olması.

4. Şekil Noksanlığı: Kanunun öngördüğü şekil şartlarına (resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname veya sözlü vasiyetname usullerine) uyulmamış olması.

2. İptal ve Tenkis Arasındaki Fark Nedir?

 Miras hukukunda sıklıkla karıştırılan bu iki kavram tamamen farklı hukuki sonuçlar doğurur:

• Vasiyetnamenin İptali:  Vasiyetnameyi sakatlayan usulsüzlük veya hukuka aykırılık nedeniyle belgenin tamamen geçersiz kılınmasını hedefler. İptal kararı verildiğinde vasiyetname hiç yapılmamış sayılır ve miras yasal mirasçılar arasında yasal oranlara göre paylaşılır.

• Tenkis Davası:  Vasiyetnamenin kendisi şeklen ve hukuken geçerlidir; ancak saklı paylı mirasçıların kanuni paylarını ihlal etmektedir. Amaç vasiyetnameyi yok etmek değil, saklı payı zedeleyen miktarı indirmektir (tenkis etmektir).

3. Neden Terditli (Kademeli) Dava Açılır?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK m. 111) uyarınca bir davacı, aralarında asillik-ferilik ilişkisi kurarak aynı davalıya karşı birden fazla talebini tek bir dilekçede ileri sürebilir. Buna terditli (kademeli) dava denir.

Vasiyetname uyuşmazlıklarında terditli dava şu şekilde kurgulanır:

• Birincil (Asıl) Talep: "Öncelikle vasiyetnamenin İPTALİNE..."

• İkinci Derecedeki (Terditli) Talep: "...İptal talebimiz yerinde görülmez ve vasiyetname geçerli kabul edilirse, saklı paylarımızı ihlal eden kısmın TENKİSİNE karar verilmesi."

Terditli Dava Açmanın Avantajları

1. Hak Düşürücü Süre İhlalini Önler: Vasiyetnamenin iptali davası 1 yılda, tenkis davası da saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yılda düşer. Ayrı ayrı davalar açmak veya iptal davasının sonucunu beklemek tenkis davası açma süresini kaçırmanıza yol açabilir.

2. Usul Ekonomisi Sağlar: İki ayrı dava açıp ayrı yargılama gideri ödemek yerine, tek bir dava çatısı altında her iki ihtimal de mahkemenin incelemesine sunulur.

4. Görevli, Yetkili Mahkeme ve Hak Düşürücü Süreler

Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

• İptal Davasında: İptal sebebinin ve vasiyetnamenin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halükarda vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren iyi niyetli davalılara karşı 10 yıl, iyi niyetli olmayanlara karşı 20 yıl içinde açılmalıdır.

• Tenkis Davasında: Saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her halükarda vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

• Görevli Mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi'dir.

• Yetkili Mahkeme: Miras bırakanın son yerleşim yeri (ikametgahı) mahkemesidir.

5. İspat Yükü ve Yargılama Süreci

Vasiyetnamenin iptali ve tenkisi davalarında ispat yükü davacı taraftadır. İptal talebi yönünden; murisin sağlık raporları, kamera kayıtları, tanık beyanları ve Adli Tıp Kurumu (ATK) incelemeleri büyük önem taşır. Tenkis talebi yönünden ise; terekedeki tüm mal varlığı, borçlar ve sağlar arası kazandırmalar bilirkişi heyetince hesaplanır.

Hukuki Danışmanlık ve Avukatlık Hizmetlerimiz

Vasiyetnamenin iptali, tenkis ve miras hukukundan doğan tüm karmaşık uyuşmazlıklarda müvekkillerimize haklarının korunması adına profesyonel dava ve danışmanlık hizmeti sunmaktayız. Hukuk büromuz Sancaktepe / İSTANBUL merkezli olup; başta Sancaktepe olmak üzere İstanbul’un tüm ilçelerinde ve tüm Türkiye genelinde miras hukuku alanında hukuki destek vermekteyiz.

Süreç ve haklarınız hakkında detaylı bilgi almak ve hukuki danışmanlık sağlamak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.